bozguna uğratmak istiyor Yeni çağda erkek dünyasının daha fazla faaliyette olduğunu sav
Bir Amerikalı gördüm sanki!
Patti’nin yazdığını duyduğumda büyük bir açlıkla okumak istediğim kitabını, çok soğuk bir Kadıköy gününde ele geçirdiğimde, koşarak eve gittim. Laf! Aslında 319 numaralı otobüse kıçımı yerleştirdiğimde okumaya başlamıştım bile. Upuzun bir Patti beni bekliyordu.
Orta okul ve lise yıllarında, 90’ların en güzel zamanlarını kısmen de olsa yaşamış biri olarak, bize kalan mirasın kıymetini bilmeye çalışıyordum. Çevremde buna yardımcı olan pek kimse yoktu, ama yine de kendimi az da olsa kurtarılmış bir bölgeye atmayı becermiştim.
Bir piercing ve dövme stüdyosu ve aynı zamanda kafe ve uygun şartlar sağlandığında bar olabilen bir yer vardı. Liseliyken kaçıp gittiğimiz bu yerde, bir ortam ablası tarafından üstüne uzun uzun konuşulan Patti’nin müziği, o lafları duyana kadar ilgimi pek çekmemişti. Daha doğrusu, sanatını bir bütün olarak algılayacak durumda değildim sanıyorum. Ortam ablasının oylumlu bahisleri üzerinden bu ilahenin şarkılarını tekrar dinlediğimde, gerçekten dinlediğimde ise bunun ‘başka’ bir şey olduğunu nihayet anlamıştım. Bizim inatla sahip çıkmaya çalıştığımız görkemli, tartışmalı, bol sloganlı punk kültüründen çok daha fazlası olduğunu görmüştüm.
‘Just Kids - Çoluk Çocuk’ şimdi elimdeydi.
Kitap, Patti Smith’in New Jersey’deki çocukluk yıllarıyla açılıyor. İçindeki üretme ve sanat tutkusunun temellerini açıklıyor bize anlatılanlar. Küçücük bir kızın bir şekilde gördüğü büyük-küçük sanat eserlerinin karşısında nasıl heyecanlandığını okudukça, kendi küçüklük heyecanlarımı anımsıyorum. Bir sanat eserinin insanın içine bıraktığı ilk tohum... Eğer tohum cesaretle karşılaşırsa, nasıl büyüyebildiğini ve nelere yol açtığını çok iyi biliyorum.
Yaşadığı hayal dünyası onu hiçbir zaman yalnız bırakmıyor. Kafasında kurduğu oyunları, yazdığı hikayeleri, yaşamak istediği hikayeleri, etrafındaki arkadaşları ve kardeşleriyle paylaşıyor. Çocukluğunun tüm görüntüleri onun için o kadar önemli olmalı ki, Patti bunu müthiş şiirsel bir dille aktarıyor.
Çocukluk, korunması gereken bir mirastı. Tüm karanlık ve aydınlık orada yatıyordu. Hele ki sanat ışığının ana kaynağıydı. Çocukluğunu terk eden bir sanatçı çiğ kalabiliyordu. Ve en önemli noktaları gözden kaçırabiliyordu.
Okuma merakıyla birlikte ilkgençlik şekillenirken, içinde bulunduğu sosyal mekan ona yetmemeye başlıyor ve gitmenin vakti diye, düşünüyor Patti. Bulunduğu kasabanın iş bulma koşullarının yetersizliği tetikleyici olsa da, her yönden sıkıştığının farkına varıyor. Keşfetmesi gereken bir dünya onu çağırıyor. Her sanatçının içindeki dünyanın bir sonu olduğunu bir kez daha anlıyoruz.
1967’de doğduğu kasabadan ayrılıyor ve New York’a geliyor Patti. Aslında yabancısı olduğu ama aslında hiç de yabancısı olmadığı bu yeni dünyanın görüntüleri, yaratabileceğine ve başka bir dünyanın mümkün olabileceğine dair umutlarını diri tutuyor. İçindeki Rimbaud, hayal kırıklığına uğramıyor. Aksine, Electirc Circus’un açık kapılarından caddeye taşan White Rabbit’i duyduğunda, etrafını saran ve kendisine kısmen benzeyen bir kalabalığın, uzun saçlı delikanlıların, kendi kasabasındakilere hiç benzemeyen genç kızların varlığı, ona ait olabileceği bir yaşamın izlerini veriyor.
O zamanlar dilinden hiç düşürmediği ‘Ben özgürüm’ lafını, laf olsun diye söylemediğinin farkında olarak, zorlu yaşama adımını atıyor.
Yersiz , yurtsuz, aç gezerken bile aklında ‘tanrısı’, ölü ve ulu şairleri geziyor. Onlara minnet duyuyor. ‘Ben özgürüm’ diyebildiği için. Yaz geldiğinde Patti bulduğu irili ufaklı işlerden birinde pineklerken, takı satarken, peygamberi, müridi, ilahisi ve ilhamı diyebileceğimiz kişiyle, Robert Mapplethorpe ile yolları kesişiyor. Kendi kurduğu ayrı bir zamandan fırlamışçasına salınan bu skinny velet çok geçmeden en sıkı dostu oluyor.
Bu arada ‘Vietnam Amerikası’nın en kara günleri yaşanıyordur. Savaşın kanlı yüzüne ortak olan toplum, yarı bilinçlilik ile yaşamını sürdürüyordur. Sanat sahnesi, lokal gruplarıyla ya da birey iradesiyle kendini açıklamaya devam ederken, sokaklardaki özgürlük ve barış söyleminin artması, halkın yaşadığı ‘resmi hayal kırıklığı’nın boyutlarını işaret ediyordu.
Patti ve Robert kendilerine bir daire tutmuşlardı.
Robert’ın çizimleri, kolajları, sanatı üstünde düşünmeden icra etmesi Patti’yi onun en büyük hayranı haline getirmişti.
Sıkı dostlukları ve sanat kısa bir süre sonra aşka evriliyordu. Kiraladıkları ufak dairelerinde çizimler yapıyor, nesneleri sanata dönüştürüyorlardı. Kutsal portföyleri en nadide parçalarını kazanıyordu. Saatlerce sanat, resim, şiir hakkında konuşuyorlar ve sarmaş dolaş rüyalara dalıyorlardı.
Çoğunlukla eve para getiren Patti oluyordu. Robert’ın konsantrasyonunu ve içgüdülerini dinlemesini kıskandığını itiraf ediyor ancak yine de kendini asla geri çekmiyordu. Robert onun için her şeyden önce bir sığınaktı. Patti’de Robert için öyleydi. birbirlerine verdikleri ilham, hiçbir vizyonla boy ölçüşemezdi. Hatta Robert’ın LSD deneyimleriyle bile boy ölçüşemezdi. Robert değişken sanat bakışını hareketlendirmek, eyleme dödökmek konusunda oldukça cesaretliydi. Bir şeyi yaratırken onu yarıda bırakabiliyor, o an aklına gelen başka bir projeyi hayata geçirmek için çalışmaya başlayabiliyordu. En büyük hayali New York’un parıltılı efendisi Andy Warhol ve onun asilzadelerle dolu çevresine girebilmekti. Patti bu isteği çok gereksiz buluyordu. Güncel Sanat denilen şeyin bir çiğlik barındığını düşünüyordu.
Patti, çevresinde olup biten bütün gürültülerden alması gerekeni alıp, bilgece kendi yoluna gidiyordu.
Sanat yaparken, onun hakkında konuşurken, hayat da boş durmuyordu elbette. Onları çoğu kez sıkıştırıyordu. Parasızlık, açlık ya da yarı tokluk arasında gidip gelirlerken, kutsal dairelerinin büyüsünü asla bozmuyorlardı. Her akşam şair, yazar, ressam dostlarıyla oturup günü kurtarıyorlardı.
Hayat boşluklardan faydalanıp yüzünü göstermeye devam ederken Patti ve Robert’ın yolları kısa süreliğine de olsa ayrılacaktı. Aralarındaki soğukluk ve boşluk artık Patti’nin dayanamadığı bir hal alıyordu ve taşınmaya karar verdi. Robert buna dayanamadı ama ona taşınması için yardım etti. Patti kendi dairesinde çizmeye, içindeki saklı yerleri keşfetmeye başladı. Saatlerce otoportreler yapıyordu.
Robert’da bu esnada kendini keşfetme yoluna gitmiş ve bir erkekle birlikte olmaya başlamıştı. Patti bu durumu konumlandıramasa da, sakindi. Kız kardeşiyle birlikte yapacağı Paris seyahatine hazırlanıyordu.
*
Patti Paris dönüşü onu bulduğunda Robert perişan haldeydi. Kaldığı bok yuvasındaki arkadaşları en has eroinmanlar, torbacılar, travestiler ve fahişelerdi.
Patti Robert’ı ve kutsal portföylerini taksiye atıp, şoföre seslendi ‘Chelsea Otel’e!”
Çoluk Çocuk’un sadece bir araya gelen anıların ve görüntülerin kitabı olarak bakmak yanlış olacaktır. Bu kitap ayrıca, bir rock efsanesine dönüşecek olan Patti’nin gözüyle yazılmış bir dönem pusulasıdır. Hikâyelere sinen Beat kuşağının yadsınamaz lirizmi, Woodstock zamanları, Amerika’nın içinde bulunduğu savaş ve yenilginin dönem üzerindeki etkisi, Velvet Underground’lu ve Factory’li New York sahnelerinin en şaşalı anları bu kitaba duyacağımız saygıyı artırmaktadır.
*
Kitabı elimden bıraktığımda derin bir nefes almak zorunda hissettim kendimi. Yarılamıştım bile ve efsanenin ‘tanık’ olduğum kısmı beni hayli heyecanlandırmıştı. Ömrümün sonuna kadar dönüp dönüp tekrar okumak isteyeceğim şeylerin yazılı olduğunu düşündüm.
Kitap ortak bir algı yaratıyordu. Üreten ve hayatı dönüştürmeyi seçenlerin ulaşabileceği bu ortak algı, acının ve büyünün sınırlarını çiziyordu. Meşhur ‘hayat/sanat’ ikilemini Robert ve Patti üzerinden anlamaya çalışmak ayrı bir haz veriyordu. Sanat, hayatı pek desteklemiyor belki ama, hayat sanatı destekliyor, diye düşünüyorum.
Önemli olanın ‘adanmışlık’ olduğunu bir kez daha fark ediyorum. Adanmışlık, çoğu zaman romantik bir imgelem olarak algılanıyorsa da, bunun çok ötesinde bir şey olduğunu biliyordum. Gerçek, ne istersek o oluyordu. Ve neden kendimize uymayacağını çok iyi bildiğimiz o yalanı tercih edecektik ki? Kötü bir gerçeği yaşamak daha akıllıcaydı.
Sanat ve onun sokağa dönük yüzü ya da direk olarak sokak, herkes için ‘dram’ yan anlamını taşımayabiliyordu.
*
Patti ve Robert’ın Chelsa otel günleri tahmin edilebileceği üzre büyük bir ilhamın ve bohem günlerin eşiğinden çok, ta kendisiydi. Allen Ginsberg, Dali, Burroughs, Janis Joplin, Hendrix gibi asillerin geçidine sahne olan uzun koridorlar ve bu isimlerle gerçekleşen tanışmalar Patti’nin çizeceği hayat için güçlü figürlerdi.
O sırada Robert halen taşımakta olduğu Andy Warhol’un Fabrika çevresine dahil olma arzusu ayyuka çıkmıştı. Fabrika sakinlerinin uğrak mekanı olan Max’se yapılan ziyaretleri boyunca fiziksel ve ruhsal değişimleri net olarak gözlemleniyordu. Cinselliğin ve farklı biçimler konusunda dünya bir devrim yaşarken Robert’ta bu devrimden payına düşeni yaşamakla meşguldü.
‘Görünen’in taşıması gereken ‘görünmeler’in çok iyi farkındaydı
Robert. Bu yüzden neredeyse bedenini bir sanat eseri olarak kullanıyordu. Yeni bir çevre, doğrudan yeni bir kimlik demekti.O dönemin büyük bir sahne olduğunu da anlamış oluyoruz anıları okurken. Herkes, ‘göstermek’le oldukça yakından ilgileniyor.
Robert yeni çevre ve yeni kimlik arasında gidip gelirken Patti ise Bob Neuwrith ile kenarlaşmış ve Bob Patti’ye ‘Neden şarkı sözü yazmıyorsun?” diye sormuştu. Bu soru Patti’nin yazdığı şiirleri gördükten sonra gelmişti. Oysa Patti bir şarkı sözü yazarı değil, bir şair olmak istiyordu.oruz anıları okurken. Herkes, ‘göstermek’le oldukça yakından ilgileniyor.
Robert yeni çevre ve yeni kimlik arasında gidip gelirken Patti ise Bob Neuwrith ile kenarlaşmış ve Bob Patti’ye ‘Neden şarkı sözü yazmıyorsun?” diye sormuştu. Bu soru Patti’nin yazdığı şiirleri gördükten sonra gelmişti. Oysa Patti bir şarkı sözü yazarı değil, bir şair olmak istiyordu. İlk şiir/ritim performansını Anen Waldman önderliğinde düzenlenen bir şiir okumasında sunacaktı. Yer, St. Mark Kilisesiydi.
Hikayenin devamı müziği keşfeden Patti’nin lirik yaşamında ve anlatımında.
Şimdi düşündüğümde, o ‘sütüdyobarkafe’daki sarhoşlarla dolu masaların birine gelip kafasındaki dağınık bilgileri kusmamış punk ortam ablası olmasaydı belki bu kitabı içimdeki bir çok heyecanla birleştirip okuyamayacaktım.
Hafızamdaki en önemli ilkgençlik görüntülerinin arkasında çalan Patti Smith belki biraz da kendi içini dindirmek için yazmıştır bu kitabı, kim bilir. Anlatacak o kadar çok güzel şeyi varmış ki … ve bazılarınız çok iyi bilir o şeylerin nasıl insanın içinden taştığını ve kendine yeni gözler ve akıllar aradığını.
Ah, Patti Smith İstanbul konserini de izleyebilseydim, evet, her şey daha güzel olacaktı.
‘Çoluk Çocuk’
Patti Smith, Domingo Yayınevi, 2010
Türkçeye çeviren, Yiğit Değer Bengi
Untitled from deniz cansever on Vimeo.
Untitled from deniz cansever on Vimeo.
Yüzünün karanlık yerlerinde ve ucuz taraflarında yeni bir şey yok
Eski bir giysinin içinden çıkıyorum, sisin içine dalıyorum
Tek rakibim yerçekimi diyorum, suratsız adamlar, buna inanıyorlar
Kendin olmanın afişlerinde kimler var
Yüzdeki bıçak yarası ya da kirazdan küpe, kemiğin etten dışarı fırlaması
Düğmeyi çözmek, birine suni teneffüs yapmak, çiçekten taç
et yemenin aşka getirdiği renk, dışında kalanlar için, beyaz kutularda vitaminler
acı sabahların insansızlığı, ya da acı sabahların terlemiş erkek omuzları
caddeye doğru inen kalabalık güneşe karşı camın arkasından
caddeye doğru inen saldırgan köpeklere karşı camın arkasından
caddeye doğru inen giyinmişlere karşı camın arkasından
sonuçta her hızlı gecenin ardından ‘ev’ dediğin yere dönersin
sonuçta en büyük cümleyi kurmak için de, çişini yapmak için de para ödersin
onu, yani beni tanımıyor ağaçlar, çünkü onlara tanıtmadım onu, yani beni
ben n’aptım!
hayatta düşünebildiğin zaman, hayatta kalıp düşünebildiğin bir an,
bi saniye ve tek bir sefer, düşünebildiğin o an
insan eski bir giysinin içinden çıkabilir, sisin içine dalabilir
göz, görmeyi sağlayan organdır.. aşk, gece denize girmektir
batik gökyüzüne bak, ne çok karmaşık şeyi düzenliyor dünya, ve her şey hala ne çok karmaşık, diyorum
ülkemin sakıncalı bulduğu kitapların yanında duruyorum
bir prize sokulabilseydik ne olurdu
kulisimiz yıkılsaydı ne olurdu
gömleklerimiz konuşabilselerdi ne olurdu
içini açmayı sadece konuşmak sanan aptalların dünyasında alkolik değilim
büyük bir gürültüyle mi, yoksa sakince mi darılacaksın bu yaşlı otomatik dünyaya
karar ver
arkadaşlarını toplayıp onlara, bir ağzının olmadığını itiraf edecek misin
karar ver
bütün fiziklerini üzerimden topla
tanrı ortaya konuşur ‘iyi’ olan konusunda
yenilenmek suçtur, ve bu çok güzeldir
yenilenmek suçtur, ve bu çok güzeldir
telefon hatlarında sessizlik başladı
plastik bardakların yanında duruyorum
kafamın içindeki siyah atın gölgesine yatıyorum
Berbat bir geceydi. Çığırdan çıkılmıştı. Aslında öyle çok şiddetli değildi, ama bazen insanın içinin şiddeti tüm gürültüyü ve hareketi solda sıfır bırakır, bilirsiniz. Bulunduğum yerden pılımı pırtımı ve kendimi toplayıp başka bir yerde bulunmaya başladım. Ellerim sigara paketini ve müziği arıyordu. Birkaç şarkı sonrasında, ne kendimden uzaklaşabilmiştim ne de içimdeki gürültüden. Aslında biliyordum ki, bunlardan uzaklaşmak falan istemiyordum, daha da içine düşmek, daha da açıklamalar getirmek, daha uzun cümleler kurmak ve kendimi haklı çıkarmak için siber alemin labirentlerinde geziniyordum. Fonda bazı adamlar ve kadınlar bana eşlik ediyorlardı.
Ki, tesadüfün tesadüfü olarak bir şarkıya rastladım. Şüpheli Şarkının Şairi’ydi ismi. Başladığında sadece ‘öylesine çalan’ bir şarkıydı. Kafamın gürültüsünden bir an olsun uzaklaştığımda ise Mabel Matiz’in sesi yakaladı. Böyle yakama yanıma sokuldu ve orada bir süre kaldı. Tam da bir şeyler yazmak için kağıdın başına oturmak üzereyken beni durdurdu ve ehli bir hale soktu. Bir anda. Kaçırdığım kısımları için, başa aldım, bir kez daha dinledim. Bu kez oturduğum yere çakılmıştım.
Bu çakılıp kalmanın sebebi bu sesin, içinde bulunduğum duruma ‘cuk’ olan fon olması değildi sadece, bir şey daha vardı; benim Yasemin Mori sonrası ondan başka Türkçe bir şey dinleyememem. 90’laran gelen esintileri saymazsak yeni anlamında kurtarıcım yoktu ne ana akımda ne alternatif olanda. Mori’nin Hayvanlar albümünü son 10 senedir ülkede çıkmış en iyi albüm olarak nitelediğim yazıları hatırlatarak, şimdi tek bir şarkı üzerinden Mabel Matiz hakkında fikirler yürütmeye ve araştırmaya yapmaya başlamıştım. Ve birkaç şarkısına daha ulaştım. Deştikçe ulaştığım Söylese o Ben Söyleyemem, Arafta ve Kül hece şarkılarını kendi berbat durumumdan biraz da olsa sıyrılarak, açık bir bilinçle dinlediğimde heyecanlandım ve biraz da kendime kızdım. Çok önemli bir şey mi kaçırmıştım? Siber alem bu konuda da bana yardımcı oldu; aslında çok bir şey kaçırmamıştım. Matiz’in bir albümü henüz yoktu. Myspace üzerinden şarkılarını paylaşmıştı. Hakkında yazılan kısıtlı bilgilerin üstünden geçip şarkıları bir kez daha dinledim. Ve o berbat gece, yeni bir keşfin sabahlamasıyla birlikte sona erdi.
Aradan zaman geçti, zaten aradan başka ne geçebilir ki. Ben hep sadık kaldığım punk-arabesk-brit-pop-ambient playlistlerimi hiç düşünmeden bi kenara atıp haftalarca Matiz dinlemeye başladım. Ve aradan yine zaman geçti, Matiz’in albümü elimize ulaştı. Bu arada konserlerine gidip ağızlarından bal damlayanları kıskançlıkla dinledim, okudum.
Albümün açılış ve ilk videolandırılan şarkısı Arafta, nasıl bir albümle ve nasıl bir müzisyenle karşı karşıya olduğunuzu açıkça anlatan bir şarkı. Ağır başlangıçlar iyidir, derin bir nefesle başlamak iyidir, bu da iyi. İnsanı kendine getiren, insanın kendine doğru gelmesinin ne olduğunu anlatan bir şarkı. Hemen ardından albümde zamanla büyük favorim haline gelmiş olan Filler ve Çimen geliyor. Bu kez karşıtlardan söz ediyor Matiz; kalbim korkularıyla cesur, diyor. Sınırları geniş bir hayatta kalma oyununda aslında her şeyin ne kadar birbirinin düğümü ve çözümü anlatıyor. Sırada Kül Hece var. albümü ortak zamanlarda dinlediğim bir çok kişinin favorisi bu şarkı. İlk dinleyişimde bu yana bir yere oturtamıyorum içimde. Hem üşüten hem sıcak tutan bir şarkı.
Naim Dilmener matiz için ‘Bir Bob Dylan’ımız olmamıştı’ yorumunda bulunmuş. Birilerini birileri yapmak, kıyasa girmek yanlısı değilim ama şunu söyleyebilirim ki, Mabel Matiz çoktan beklediğim bir ozandı. Şu ya da bu şekilde, her zaman söylüyorum, sözlü bir müzikte ilk dikkat ettiğim şey ‘Ne söylendiği’ oluyor. Sözler bende yankılanmıyorsa, müthiş müzik, süper alt yapılar maalesef beni yakalayamıyor. Mabel Matiz ise bu konuda yankıya yankı katmış durumda. Ana dilimde bir şeyler anlatan, söyleyen şarkıları özlediğimi fark ediyorum.
Albümün dördüncü ve bana göre en iyi şarkısı olan Söylese O Ben Söyleyemem başlıyor şimdi. Birkaç şehir görmüş gibi bu şarkı. Bir çok dilden, sesten geçmiş gibi. Mahcup bir şarkı ve tüm güzelliği burada. 90’ların Türk müziğinde aklı kalanlar için özel. Bu güzellikten sonra Mori’nin Meyhanesi başlıyor ilk kıpır kıpır introsuyla ve gitarlar, kemanlar, ‘şubaplı’ geri vokallerle devam ediyor zaten. Sonrasındaysa albümün sanırım en sivri şarkısı geliyor; Öteki. Hemen sonraki Barışırsa Ruhum’la kardeşler. Politik gündeliklere, yersiz uzlaşmacılara, naiflere ve etsiz sütsüzlere laf atıyor.
Matiz’e tav olmanın en büyük nedenlerinden biri kesin ve net olması, diye düşünüyorum. Hikayesiz şarkılara ve ‘ortada’ dolanan ve kendilerini alternatif olarak niteleyen güruhu unutturuyor.
Tam da o anda, albümün sekizinci parçası başlıyor. Peruk Gibi Hüzünlü. Bu şarkı iki kere çok değerli; birincisi bir Yalçın Tosun şiiri, ikincisi ise bu şiirin Aysel Gürel için yazılmış olması. Aysel eminim bir yerlerden duymuştur bunu. Çok sevmiştir. Gözlerini kırpıştıra kırpıştıra gülümsemiştir. Bir saygı duruşu olarak aldığım şarkı albümün gizli kıymetlisi. İstiklal’de gezenlerin en alışık olduğu şeylerden biri şu aralar Balkan tınıları. Geç kalmış bir heyecanla insanlar kulak kabartıyorlar. Matiz’in Şarkısı başlıyor şimdi. Yeşil ve beyaz görüntüler ortasında,, dostlarla kurulu upuzun bir masanın şarkısı bu. Balkan tınılarında mutlu ve buruk bir şeyler vardır. Her anımda mutlu ve buruk biri olan beni karşılayan bir durumdur bu. Yine bir öncekine kardeşlik hissettiği şarkı başlıyor, Hercai Menekşe. ‘Şimdi yakanızda bir hercai menekşe olsam, rakınızın beyazında şöyle bir kaybolsam’ diyor. 90’lar Türkçe müziğine duyduğum katlanılmaz özlemi gideren şarkılardan.
Matiz hüznü vıcıkvıcıklaştırmıyor. Derdini anlatırken volümünün sarhoşluğuna kendini kaptırmıyor. Bunun yanı sıra naiflikten ve ‘sözsüz’lükten sıkıldığımız bu zamanlarda, hiç de naif değil, ‘sessiz’ değil. ‘Olduğunu’ ortaya koyuyor.
Yine bir şiir. ‘Şimdi bir de buradan baktım sana, senden kaçırdığım kedere boğduğum anlara, beni içine al artık, seni mutsuz kılan o duyguyu kırmak istiyorum’ diye başlıyor. Birhan Keskin’den Zaman. Matiz, ‘Birhan Sesi’yle’ bestelemiş. İki ses birbirlerine o kadar çok yakışmışlar ki. Şair karşılığını bulmuş, ozan hakkını vermiş. Güzel şiirleri köşelerinden bulup çıkaran ve kendi yoluna katan müzikçiler ne kadar kötü şeyler çıkartabilirler ki, düşüncemi Mabel Matiz üzerinden tekrarlıyorum.
En sonunda, yazının ve vakanın başındayım; Şühpeli Şarkının Şairi. Bu şarkı albümün soğuk damgası. Bir zaman gecemi kurtaran, bir zaman sonra yığınla günü kurtaran ve daha ne kadar günü kurtaracağı konusunda umutlu olduğum şarkı. Beni kağıdın başına oturtan şarkı. ‘Ben mahremimden bir cam çocuk yontmuştum sana’ diyen şarkı.
Sonrası işte, yakın dostlara tavsiye edilip durulan bir albüm. Sonrası işte, tavsiyeyi alanların ‘teşekkürleri’. Benden de sana teşekkürler Mabel Matiz. Sonrası işte, olabildiğince repeat!
pembe ve mavi üzerine fotojenik vesikada, ben nerdeyim göründüğüm yerde miyim, vatandaşlık seri kodum üzerinde
ürkt-üm ve çalışkanım’da ben nerdeyim, yeni üretilmiş ve erkek çok erkek ve illa ki soruşturulacak ..türkiye saatiyle ‘her zaman’ siyah poşete girip çıkmış, soğuk damga ben nerdeyim, ve sabah ereksiyonundan bile suçluluk duyacak
kablosuz bir yalnızlık çevresinde dönüp dururken bir taraf aydınlık bir taraf hep karanlık kaldı işte bu yüzden işte onlar yüzünden üryan organlar ah lan bu porsuklar ve kargalar susmadan ve durmadan devam ederken dokunmaya yalnızlığımıza ve bağsızlığımıza kablosuz bir yalnızlık çevresinde bir taraf karanlık kaldı bir taraf kör
durmadan sikin ah çok iyi lan durmadan bıkmadan sizin geriye kalan güzel kavramları
tüm kimlikleri yakılmış bir hayat, muzır neşriyat
bütün adresler sahipsiz kaldığında mı savunacağız yolları
aslında zamanı da bir torbaya sokacaklar ama hatırlıyorlar bazen insanlık olayını; hareketin taşıdığı asıl hikaye şimdi
asıl direnmemek yasaktır!
bu kötü bi ayna, cadı işi. ve her şey siyahın elinde
ışığı düzgün gözlere tut..kendini iyi hisset
çünkü ışığın yalamadığı köşelerde neşelenerek dönen fareler allah çekiyor!
bi kuyu bulmuşlar biz konuşurken. çekiyorlar.. isyan çıkıyor!
kelepçelere kuş, silinen harflerin ezberinde
gece paranoid aman şimdi sus
karanlığın pusundaki us’un kopçası çıkmışa
hadi şimdi, hemen: bağır bağır bağır!
alacağı bir şeyler varmış gibi dönendir zaman şimdi
çok konuştuk soldu, yeni kışlar sırada artık kimsenin umutla işi yok
sabahın dördüne kadar düşünmüyor insanoğlu, geçti o günler
kurduğumuz barikatlar bar oldu! şehir baştan aşağıya oy veriyor eğer oy bu bir şeyi
değiştirseydi onu da yasaklarlardı.
biz sansürlerle büyüdük vişne reçelleriyle değil!
biz sansürlerle büyüdük vişne reçelleriyle değil!
ve haklı sebeplerden ötürü şimdi
reddediyoruz ağızsız bir ses tiyatrosunda atılmaya korkulan tiratlar olmayı!
yaratan ve sözlük yazarı olmayan rabbinin adıyla oku…
topraktan gelen haydaroğlunu lanetleyen;
7 kat göğe sığmayan memeleriyle
sansür,
iktidar tarafından parası ödenen bir reklamdır.
bu gece herkesi vurabiliriz! bir altı patlara ihtiyacımız var mr. keyboard
bu gece bütün kan akışı, gereğinden fazla yol ayrımlarıyla dolu bir kırmızı ışığın durdurabileceği virüslere benzemiyoruz, diyorum ki mr. keyboard bir altı patlara ihtiyacımız var… yani vurulabiliriz akışkan ve ıslak dillerimizden
bu gece bütün kitapları konyak alevinde otuzbir çekerek okuyabiliriz
üşenerek ölenleri sevmem,
yasalar her fotokopide daha da lekeli çıkar
ve sistemle birlikte içselleştirdiğim organlar
düşük bağışlarla ayakta durmaya
çalışan bir bando ekibine üye olmak için
adım adım örgütsüz olmaya davet eder geçtiğimiz 30 yılı
rektum, jelsiz..
acı ve bok,
ne güzel.
sen bilemezsin!
yoksa yok, otuzbiride internetten çekmeyin artık
ya da beat okumayın lan!
okumayın, bakmayın, çekmeyin, çekiştirmeyin.
bak hocamızın yeni dvdleri çıktı
üstelik 15 dakika içinde ararsanız
yüzde 31 indirimle!
çağlar öncesinde değil, 21.yüzyılın soğuk bir bahar günü
kaleme alındı, alınıyor bu metin. sahibi henüz yaşıyor olup her güne
denetim ve gözetim mekanizmalarının yeni bir sansürüne tanık olma
endişesiyle uyanıyor, hiç çıkmamış kitaplarının yasaklanmasını
toplu şiirlerden nefret ediyorum
ve internet yasağının bir insanlık suçu olduğunu düşünüyorum
toplu bir şiire beni bulaştıran bu internet yasağına ise
kıçımla gülüyorum ve kendisini böyle kınıyorum!
devletim otuzbir diye seni çekeceğim artık
boşlukları da sen doldur ve devlet biz malız
devlet bizi okula gönder ve devlet bizi koru
ve devlet ben senin... aciz kulun, slm nbr?
Asya ile Avrupa’yı birleştiren cennet, cehennemliklerle mi dolu?
Bu bir soru değil.
Bir kent kaç kere kurtulur, kurtarılır ve neden?
Hele ki bunlar hiç soru değil.
Çevremdeki bir çok kişi İstanbul’un travesti olduğu konusunda hemfikir. Hikayesi ve trajedisi bol, tehlikeli, gölgeli ve güneşli, parlak ve kapkara.. Bir çekim merkezi. Kolay hayatın en görünür ya da zor olanın en dişli hali.
Iskaladığım Kara İstanbul, takip ettiğim bir mecmuada karşıma çıkmıştı. Bekletiyordum. Son kitap fuarında ‘alınacaklar’ listesinde kafamda duruyordu. Hemen sonra, stantların birinde ele geçirdim. Aldığım kitapların arasında en fazla merak ettiğimdi. Eve dönerken, serviste okumaya başlamıştım bile.
Kentin bol ışıklı görüntüsü insanı her zaman parıltıya çağırmıyor. Yarı yarıya karanlığı açıklıyor. Büyük Kent’in çekici panoları, alış veriş merkezleri, insanı kolayca tavlayan ‘kolaylıkları’ ve güya biraz daha ‘derin’ olanların ilgisini çeken gizli tarihi her daim avcı.
Asya ile Avrupa’yı birleştiren tarih, neleri saklıyor?
Hiç bilmeseniz, kitap sizi kapağıyla bile kendine çekebilir. 60-70’li zamanların fotoromanlarını çağrıştıran film afişi görünümlü noir kapakta ‘tek kitapta 16 muhteşem öykü birden’ yazıyor. Benim gibi kapak fetişi olanlar için oldukça ağız sulandırıcı kitabın editörleri ise Amy Spangler ve Mustafa Ziyalan. Esasen bu kitap İstanbul Noir adıyla 2008’de New York’ta Akashic Books yayınevi tarafından basıldı. Çok geçmeden ise bizim topraklara –bir nevi evine- düştü.
Kitap temalara göre dört bölümden oluşuyor. Şehvet ve İntikam, Sınırları Zorlamak Haddini Aşmak, Karanlık Kıyılarda Kuytu Köşelerde, Acı ve İhtilaf. Kitabın ilk hikayesi soluksuz bırakan bir intikamla ilgili olan; Ateşin Dili, yazarı ise İsmail Güzelsoy. Tüyler ürpertici bir havayla okuyucunun Kara İstanbul’a güzel bir başlangıç yapmasını sağlıyor. Hemen ardından gelen, Feryal Tunç imzalı Lodostop ise beklenmedik anların, beklenmedik sonuçlarını ağır bir lodos kafasıyla anlatıyor. Mehmet Bilâl’in Üvey’i ise öncelikli bir ilgiyi hak ediyor, en azından benim için. Üveyliğin tüm katmanlarıyla yazılan kahramanımız bir baba avındayken, ve karşılaştığı bir ‘kendi gibi olmayan’ karşısında kendini yeniden keşfederken, şehrin tedirgin sınırlarına ulaşıyoruz.
Asya ile Avrupa’yı birleştiren köprü, neleri birbirinden ayırıyor?
Bu şehre bağlı olanlar, ilişkilerini boş yere bir nefret-aşk ikilemiyle açıklamazlar. İstanbul insana, görkemin çirkinliğini çok çabuk gösterebilir. Bir çocuk gibi sizi kandırır ve savurur. Gündelik hayatınızın fonuna güzel manzaralar çeker. Kendisi başlı başına bir maceradır. Macera şiddetlenir ve kitabın 2. bölümünde Hikmet Hükmenoğlu’nun Balık Kokusu isimli ‘sakin/şiddetli’ hikayesi çoktan başlamıştır. Bir mahalle ablası olarak Cemile’nin nostaljik ışıltısını ve karanlık yüzünü okuruz. Onun için üzülür, balıkların kokusunu alır ve karanlığına hak vererek el pençe divan huzurundan ayrılıp, aslen Hollanda’lı ama İstanbul’da yaşayan Jessica Lutz’un işkenceci, aşırı dinci bir tarikat üyesinin iç sesine kulak veriyoruz. Hikayenin ismi, Sessiz Sedasız. Fatih semti dolaylarından başka iç sesler araya karışıyor. İlahi adalet susuyor. İstanbul’da her daim sustuğu gibi. Bize sınırsız bir özgürlük şansı veriyor. O sırada kilise çanları çalıyor ve ezanlar okunuyor. Şehir bizi hala şaşırtmaya çabalıyor. Ama alıştığımız her şeye karşı yaptığımız gibi, kulak kabartmıyoruz. Geçip gidiyoruz. Geçip giderken Algan Sezgintüredi’nin yazdığı Cennet Buralarda Bir Yerde hikayesine başlıyoruz. Sokakların delikanlısının Caddebostan sahilde başlayan kovalamacası eski bir komşu amcanın yanında sona eriyor. Sezgintüredi’nin öyküsü beni yoruyor. Garip bir karikatürle karşı karşıya kalıyorum. Keyif alamamışken, klişe ve tahmin edilebilir bir sürpriz sonla bitiyor. Memnun kalmıyorum. E, İstanbul, tahammül edilemez bir yan da taşıyor. Derken, sanırım bana bu kitabı aldıran, merakımı uyandıran en önemli şey olan Lydia Lunch’ın hikayesi başlıyor. İsmi, Vitriol yahut Kan Kusturma Felsefesinin Ruhu. Lunch’ın, her daim, her koşulda ilgimi çekebilmeyi başarmış bir anlatıcı olması tesadüf değil. Hikaye nefessiz bırakıyor. Sadece İstanbul’da değil, tüm dünyada turist kahramanımız, tüm şirretliği ve yok etme arzusu ile bir kurt gibi şehre iniyor. Şimdi, memnunum.
Üçüncü bölüm, Yasemin Aydınoğlu’nun Aramızdaki hikayesiyle açılıyor. Şu ana kadar kitabın ağzımda bir tat bırakmayan ikinci hikayesi. Gereksiz artılarla uzatılmış bir hapishane hikayesi bu. Dört duvar tasvirleri beyne işlese de, neden bu kitapta yer aldığını anlayamıyorum. Mustafa Ziyalan’ın kafamı toparlamak ve dağıtmak için peşinden geldiğinin farkında değilim. Kitabın iki editöründen biri olan Ziyalan, Kara Saray’ı yazıyor. İstanbul’un ‘resmi’ karanlık zamanlarından bu yana uzayan bir intikam hikayesi. 12 Eylül’ün bıraktığı simsiyah ve yağlı gölgelerle alakalı… bu hikaye şunu düşünmemi sağlıyor; kitaptaki bir çok karakter o kadar yaralı ki, aynı zamanda sakin ve karanlıklar. İstanbul gibi. Behçet Çelik’in ‘Çok Tanıdık Çok Bildik’ isimli kısa hikayesi beni dışlıyor. Aceleyle bir araya gelmiş cümleleri fark ediyorum.
İstanbul sokaklarında dolaşan her cepheden insanı, dağlara doğru yükselen gecekonduları, merkezlerde yükselen büyük camları, kitapta geçtiğim hikayeleri ara verip düşününce aklıma, Bizans’tan Günümüzü İstanbul Şiirleri Antolojisi’nin kapanış şiiri olan Fırat Demir’in BizBizans isimli şiiri geliyor,
Fatih Sultan Mehmet’in yarattığı varsayılan huzurun çarpık uyuşumu içerisinde
Senin yüksek tavanlı eski evlerini birer birer yıkarak geliyorlar akşamın
sulara erkenden düştüğü yere…
Sonrasında gelen İnan Çetin’in yazdığı Keskin Boynuz Fener’de başlıyor ve yine bir öç alma hikayesi. Pera Palas kokusu aldığımız, ‘eski ıstanbul’ efsaneleriyle süslü, azınlık ‘görülenler’e de ses veren bir hikaye. Tarkan Barlas’ın Bir Kadın Arıyorum’u ise favorilerim arasına girmeyi daha ilk cümlelerinden başarıyor. Karanlık bir etkiyle, gerçek ve hayal birbirine giriyor. İstanbul sokaklarında gerçek olan-gerçek olmayan peşinden, müthiş bir iç sesle ilerliyoruz. İstanbul iç sesleri sever.
İstanbul konforun ve acının tarihini yazıp durdu, hala da yazıyor. Evlerini terk etmek zorunda kalanlar, yaftalananlar ve talanlardan sonra, işgal nedir? diye sordurttu insana.
Kitabın son bölümü Acı ve İhtilaf , sol örgüt üyesi bir devrim şehidinin cenazesiyle açılan, belek yoklayıcı bir polisiye; Rıza Kıraç’ın yazdığı Sıradan Gerçek. Bizi Sadık Yemni’nin Yak ve Git’ine hazırlıyor. Şu sıralar ismini çok işittiğim, kitapları hakkında yazılanları okuduğum ama onlara bir türlü sıra veremedeğim Yemni, kitabın kesinlikle en güçlü diliyle yazıyor.
İstanbul’un anı biriktirmeyi de çok sevdiğini hatırlatıyor. Ve anıların, suçun, vicdan azabının yeri geldiğinde nasıl silahlar haline dönüşebileceğini gösteriyor. İstanbul eski suçları sever. Derken, Müge İplikçi’den kitabın son hikayesi geliyor, El. İplikçi’nin karmaşık, gereksiz masalcı dili, anlatılan ‘şeyin’ hakkını veremiyor diye düşünüyorum. Moda’da geçen hikaye, 12 yaşındaki Nazlı’ya ait. Ve onun dehşet veren bir akşamına ait. Bu dehşet, İplikçi’nin dokunaklı olduğu sanılan diliyle maalesef ‘hafifliyor’.
Kitap bittiğinde, “Tekrar tekrar geleceksin, kapağımı açacaksın, sayfalarımda dolaşacaksın..” diyor. Uzun uzun bir teşekkür istiyor. Utanıyor, tıpkı içindeki hikayelerin geçtiği bu ucube şehir gibi. Bu kez, aklıma kendi yazdığım şiirden bir parça geliyor, İstanbul’a doğru ipte sallanan güzel çocuklar göreceksin, sakın şaşırma!!
